El texu (Taxus baccata), árbol de fueya perenne y perverde que tien una madera mui duro (DALLA). Ye un árbol míticu na Europa céltica. N’Eire, l’árbol más antiguu y veneráu ye’l texu, como n’Asturies.
Nes llingües céltiques nómase Iúr n’irlandés. Ywen en galés. Iubhair en gaélicu escocés, Ivin en bretón.
Dende tiempos precristianos, el texu asocióse colo etenro, apaeciendo en cementerios y abadíes. Los druides facíen les sos vares con madera de texu. N’Irlanda avecen tar dos vieyos texos na entrada los cementerios.
Inclusive de los 32 condaos irlandeses, dos tienen el so nome deriváu d’esti árbol. Trátase de Maigh Eo (pronúnciase Mayo) y como Tír Eoghain (Tyrone).
Tamién da nome a los neños, Eoghan (pronúnciase Owen) y significa «ñacíu del texu». Dio nome a tribus y llugares per tola islla, como Eoghnachta o Cenél Eoghain.
Amás apaez asociáu a la vida pola so llonxevidá y a la muerte pol velenu de les sos fueyes y bayes. Tamién a la guerra, como los arcos de texu, la llanza de 150.000 años o la muerte de guerreros xintando les bayes o chupos enantes de cayer prisioneros.
Na dómina del Samhaín, Halloween modernu o Nueche d’ánimes equí, simbolizaba la xuntanza de lo vieyo y lo nuevo, la fin del branu y l’entamu l’iviernu.
Otra costume ye’l so usu nel Domhnach an Iuiu (Domingu’l Texu) como palma, llueu depositáu nes cases y cortes como símbolu de bona suerte. Na antigua Irlanda facíense con texu partes de los llibros arreyáu a la so sabencia.
Nes lleendes y na mitoloxía irlandesa apruz munches vegaes. D’esta miente’l Gran Rei Eochaid ye aidáu por un druida grabando cuatro lletres ogham nun texu. La lletra Ogham del texu ye Idad una variedá del so nome irlandés Iadad.
Hai una hestoria del Loch an Iúir (Llagu’l texu) na qu’un paisanu que diba col currach (barca irlandesa) víase obligáu a tornar a tierra poles foles hasta que nun dexaba madera nos pies del texu. Entós l’agua del llagu calmábase.
En munches hestories de los Fianna fálase d’Eire como “país de los texos”. Y n’otres asóciase a les Dioses guerreres.
N’Asturies también hai la dualidá vida/muerte, anovamientu/inmortalidá al rodiu los texos. Inclusive dizse que si hai un texu delantre d’una ilesia, los sos raigaños percuerren tol pueblu per baxo la tierra. Y munches otres hestories que circulen del mesmu xeitu nes nomaes naciones celtes sobre los árboles baxo los qu’aconceyaben en círculu. N’Asturies hai censaes más de 200 ilesies con texos al so llau.
Caltener esti árbol como Monumentu Natural n’Asturies, débese a la so llarga vida pero tamién a les creyencies asociaes al texu. El texu de Bermiego (Quirós) ye’l más vieyu d’Asturies. La xente diz que ye milenariu. El d’Irlanda ye’l de Glencormac, Kilmacanogue, condáu de Cill Mhantáin/Wicklow. El más vieyu d’Europa ye’l d’An Gearasdan/Fortingall (Escocia) de más de 3.000 años d’edá.
El texu ye una amuesa más del fondu raigañu celta d’Asturies.